= NGUYỄN TRÃI, poet and strategist =, post your favorite articles!? Options

[Johannjs]

NGUYỄN TRÃI
A Vietnamese poet and strategist

Please, post your favorite articles that best describe him? the second article below is in English.

Preamble
Câu chuyện kể rằng: đầu đời Lê, một hôm quan Phục Hầu Nguyễn Trãi (1380 - 1442) quê ở Nhị Khê, Thường Tín, Hà Tây, một bậc đại công thần có công giúp Lê Lợi đánh đuổi quân Minh xâm lược hồi đầu thế kỷ XV, nhân tan buổi chầu có phút rỗi rãi daọ chơi bên bờ Hồ Tây trên đất phường Khán Xuân, bỗng gặp một cô gái dáng vẻ lanh lợi xinh tươi đang rao bán chiếu gon. Là một bậc đại quan, một nhà thơ lớn, vốn bản tính nhân hậu vui vẻ, Nguyễn Trãi buông mấy câu thơ vừa hỏi vừa pha chút đùa bỡn:

Cô ở đâu đây bán chiếu con
Hỏi thăm chiếu ấy hết hay còn
Xuân xanh chừng độ bao nhiêu tuổi
Đã có chồng chưa, được mấy con?

Cô gái bán chiếu gon Nguyễn Thị Lộ (?- 1442) vốn người Hải Trào, Ngự Thiện, Thái Bình đang ngụ tại Tây Hồ, làm nghề dệt và buôn chiếu, nghe vị đại quan hỏi đã không chút ngập ngừng sợ sệt, đáp gọn:

Tôi ở Tây Hồ bán chiếu gon
Cớ sao ông hỏi hết hay còn
Xuân xanh vừa độ trăng tròn lẻ
Chồng còn chưa có hỏi chi con

Lời thơ đối đáp quá lưu loát, khiến Nguyễn Trãi hết sức ngạc nhiên, và từ ngạc nhiên chuyển sang cảm tình. Về sau Nguyễn Thị Lộ trở thành người vợ thứ yêu quý của Nguyễn Trãi và là nữ Lễ Nghi học sĩ dưới triều vua Lê Thái Tông. Năm 1442, nhân khi vua Lê Thái Tông đột ngột qua đời ở Lệ Chi Viên, Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ bị bọn gian thần hãm hại, dựng lên vụ án Lệ Chi Viên tru di tam tộc cực kỳ oan nghiệt.

Source: http://hanea.vnn.vn/vietnamese/tl_hn_nhale/tlhn_thovan.html

***
NGUYỄN TRÃI (1380 - 1442)

Nguyen Trai (pseudonym Uc Trai) was born in 1380 in Nhi Khe, Ha Dong province (North Vietnam), son of Nguyen Phi Khanh, a scholar and official who had been forced to go to China after the occupation of Minh dynasty, and Tran Thi Thai.

Nguyen Trai earned his Doctorate degree when he was only twenty years old. He was appointed to the position of deputy head provincial administrator.

When Chinese forces occupied Vietnam in 1407 under commander Truong Phu, King Ho failed to resist the enemy. Nguyen Trai refused to collaborate with the new regime and was placed under house arrest in Thang Long, (present-day Hanoi).

When Le Loi raised a revolt against the Ming in 1418, Nguyen Trai escaped from confinement, join the liberation army, and became Le Loi's closest adviser and the primary strategist of the latter's victory over the Chinese in 1428. Many letters and pronouncements written by him and sent in Le Loi's name to the Ming generals have been preserved in "Quang Trung Tu Menh Tap" (letters and commands from the time of military service). His best known poem is in Chinese, Binh Ngo Sach (Book on Defeating the Wu) written after victory, became Vietnam's declaration of independence. With his clever propaganda and profound writings, he contributed greatly to making Le Loi a hero in his own time.

After victory in 1428, Nguyen Trai served the new emperor as a high official in the bureaucracy. Nguyen Trai promote integrity, righteousness, and purity of purpose.

Nguyen Trai retired after the death of Le Thai To and the accession of the latter's son Le Thai Tong. He came back home at Con Son where he lived a simple life with integrity. Such high moral standards aroused resentment and jealousy among his colleagues in the bureaucracy and even aroused the suspicion of Emperor Le Thai To himself.

Nguyen Trai married to Nguyen Thi Lo, a beautiful talented country girl. King Le Thai Tong became very fond of her. In 1442, King Le Thai Tong came to Con Son to visit Nguyen Trai's family. The day later the King died misteriously. Nguyen Thi Lo was accused of regicide, therefore, Nguyen Trai was executed along with his entire family.

Twenty years later his name was rehabilitated by King Le Thanh Tong.

Source: http://www.vietmedia.com/history/?L=nguyentrai.html

This post has been edited by Johannjs: Aug 29 2004, 02:53 PM

[July_Rain]

Nguyen Trai is definitely one of our Vietnamese greatest heroes. It's no doubt that he has contributed the biggest effort in Lam Son rebellion. This paragraph is from the famous "Đại Cáo Bình Ngô", written by Nguyen Trai:

...Như Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia
Phong tục Bắc Nam cũng khác
Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần, bao đời gây nền độc lập
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên hùng cứ mỗi phương
Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau
Song hào kiệt đời nào cũng có
Vậy nên
Lưu Cung tham công nên thất bại
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong
Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô
Sông Bạch Đằng nuốt tươi Ô Mã....

[ranmatatsumaru]

Nguyen Trai (pseudonym Uc Trai) was born in 1380 in Nhi Khe, Ha Dong province (North Vietnam), son of Nguyen Phi Khanh, a scholar and official who had been forced to go to China after the occupation of Minh dynasty, and Tran Thi Thai.

I thought that Nguyễn Trãi was born in Thăng Long (Hà Nội)

This post has been edited by ranmatatsumaru: Aug 31 2004, 12:02 AM

[minikensun]

You guys can see 2 sentences by Nguyen Trai in my sign. I really admire Nguyen Trai because of his loyalism.

[Nam Quoc Son Ha]

Nguyen Trai (pseudonym Uc Trai) was born in 1380 in Nhi Khe, Ha Dong province (North Vietnam), son of Nguyen Phi Khanh, a scholar and official who had been forced to go to China after the occupation of Minh dynasty, and Tran Thi Thai.

I thought that Nguyễn Trãi was born in Thăng Long (Hà Nội)

Nope, he was born in Nhi Khe as far as history books are concerned.

[ranmatatsumaru]

^
if you go to this site and enter "nguyen" as your search criteria then scroll down a bit you'll see Nguyễn Trãi and it says he was born in Thăng Long. Is the site giving out false info?

[Johannjs]

It seems he was indeed born in Thăng Long, but that it was his his mother who was born in Nhị Khê.

(QUOTE)
Nguyễn Trãi - Anh hùng dân tộc lỗi lạc
danh nhân văn hóa thế giới
người được sinh ra và ra đi từ Thăng Long

Người có công lao to lớn đánh đuổi giặc Minh xâm lược hồi đầu thế kỷ XV, đứng hàng đầu tiếp sau Lê Lợi chính là Nguyễn Trãi. Ông là bậc anh hùng dân tộc lỗi lạc nhà chính trị tài ba, nhà ngoại giao kiệt xuất đồng thời là nhà văn lớn, nhà thơ lớn, nhà sử học, nhà địa lý học, nhà chế tác luật pháp và âm nhạc xuất sắc.

Nguyễn Trãi (1380 - 1442) hiệu là Ức Trai, con ông Nguyễn Phi Khanh (tức Nguyễn Ứng Long) và bà Trần Thị Thái (con gái thứ 3 của Tư đồ Trần Nguyên Đán, cháu năm đời của Trần Quang Khải) quê ở làng Ngọc Ổi, huyện Thượng Phúc (nay là xã Nhị Khê, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây) vốn gốc ở làng Chi Ngại, huyện Phượng Nhỡn (nay thuộc huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương), sinh tại dinh của ông ngoại là Trần Nguyên Đán ở phường Bích Câu, kinh đô Thăng Long (nay thuộc phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội), đậu Thái học sinh năm 1400, từng làm Ngự sử đài Chánh chưởng dưới triều Hồ. Năm 1407, quân Minh sang xâm lược bắt được cha ông, bấy giờ đang giữ chức Tư nghiệp Quốc tử giám, giải sang Kim Lăng, Trung Quốc. Ông cùng em là Nguyễn Phi Hùng theo cha đến ải Nam Quan. Theo lời cha dặn phải trở về phục thù cứu nước và báo hiếu, ông đành để cho em đi theo cha, còn mình thì quay trở lại. Về đến Đông Quan, ông bị tướng Minh là Trương Phụ bắt, dụ ra làm quan. Ông không nghe, suýt nữa bị Trương Phụ giết, sau được tha nhưng vẫn phải sống gần như bị giam lỏng ở Đông Quan. Nguyễn Trãi hết sức quan tâm nghe ngóng tin tức về các cuộc khởi nghĩa cứu nước và về thủ lĩnh của các cuộc khởi nghĩa đó. Khi nghe tin ở vùng núi rừng Lam Sơn có hào trưởng Lê Lợi, một người có chí lớn đang bí mật chiêu tập anh hùng hào kiệt bốn phương tính chuyện chống giặc, Nguyễn Trãi với trí thông minh tuyệt vời đã sớm nhận ra chân chúa, bèn không quản khó khăn gian khổ, lặn lội tìm về Lam Sơn gặp Lề Lợi, tham dự hội thề Lũng Nhai năm 1416 và dâng Bình Ngô sách ở Lỗi Giang. Lê Lợi tuy mới quen nhưng sớm nhận biết tài trí của ông nên rất tôn trọng, coi ông là một trong những chiến hữu thân tín nhất, phong làm Hàn lâm viện Thừa chỉ học sĩ, giao đảm trách vai trò mưu sĩ trong bộ chỉ huy của nghĩa quân Lam Sơn. Hoạt động của Nguyễn Trãi đặc biệt xuất sắc từ sau năm 1423, khi nghĩa quân Lam Sơn mở rộng địa bàn xuống đồng bằng và lan rộng ra khắp nước. Ông giúp Lê Lợi, bên trong thì trù hoạch mưu lược ở nơi màn trướng, bên ngoài thì thảo văn từ chiêu dụ các tướng giặc. Nghĩa quân Lam Sơn đánh địch bằng sức mạnh quân sự kết hợp với sức mạnh của quần chúng nổi dậy phá chính quyền, giành đất, giành dân, dùng tâm công đánh vào lòng địch bằng lý lẽ, lung lạc quân tướng giặc, thực hiện hết sức thành công phương châm "lấy ít đánh nhiều, lấy yếu thắng mạnh, lấy chí nhân thay cường bạo". Nguyễn Trãi đã đóng góp công lao to lớn giúp Lê Lợi định ra đường lối và nghệ thuật đánh giặc, từ đó tạo thế cho nghĩa quân Lam Sơn không ngừng phát triển lớn mạnh, lần lượt lập nên những chiến công vang dội ở Bồ Đằng, Trà Long, Khả Lưu, Bồ Ải, giải phóng Nghệ An, Diễn Châu, Thanh Hóa, Tân Bình, Thuận Hóa, đánh tan nát quân giặc ở Tốt Động - Chúc Động, vây hãm Đông Quan, dụ hàng nhiều thành lũy kiên cố của giặc, cuối cùng giáng cho quân giặc những đòn sấm sét ở Chi Lăng, Xương Giang, chém chết chủ tướng giặc Liễu Thăng, tiêu diệt và bắt sống gọn toàn bộ 10 vạn viện binh giặc, buộc Vương Thông chủ soái quân Minh phải hàng phục, tuyên thệ xin rút quân về nước. Các thư từ đi lại với người Minh, những bức hiểu dụ các thành đều do ông soạn.

Trước ngày đất nước được hoàn toàn giải phóng, năm 1427, Nguyễn Trãi được phong lên Triều liệt đại phu, Nhập nội hành khiển, Lại bộ thượng thư kiêm Hành khu mật viện sự. Khi đại bản doanh nghĩa quân Lam Sơn đóng ở dinh Bồ Đề (Gia Lâm, Hà Nội), Lê Lợi ngồi ở tầng cao nhất, ông được ngồi ở tầng cao thứ hai cùng hoạch định kế hoạch tổng phản công quân giặc
Sau mười năm chiến đấu gian khổ và vô cùng anh dũng, khởi nghĩa Lam Sơn đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử giải phóng dân tộc. Ngay sau ngày toàn thắng, Nguyễn Trãi vâng mệnh Lê Lợi viết Bình Ngô Đại Cáo ban bố cho toàn thiên hạ đúng vào ngày Rằm tháng Tư năm Mậu Thân (5-1428). Lời Đại Cáo viết:

"...Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu.
Cõi bờ sông núi đã riêng
Phong tục Bắc Nam cũng khác
Trải Triệu, Đinh, Lý, Trần nối đời dựng nước
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên đều chủ một phương
Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau
Mà hào kiệt không bao giờ thiếu..."

Bình Ngô Đại Cáo mang tầm vóc - của một bản tuyên ngôn độc lập, với lời văn hùng tráng, nội dung xúc tích, phong phú, thực sự là một áng thiên cổ hùng văn, được đời đời ca ngợi. Trong dịp định công khen thưởng đầu năm 1428, ông được phong tước Quan phục hầu, được ban quốc tính, năm 1429 được thăng lên Á Hầu.

Trong những năm đầu sau khi đất nước giành lại được độc lập, Nguyễn Trãi đã giúp Lê Lợi chế định triều nghị, mở mang việc học hành thi cử, tiếp tục công việc đấu tranh ngoại giao với nhà Minh, ngăn chặn những âm mưu khiêu khích mới, bác bỏ mọi yêu sách hống hách của triều đình nhà Minh, cuối cùng buộc vua Minh phải thừa nhận Lê Lợi là vua của nước ta. Những năm cuối đời. Lê Lợi nghe lời đèm pha của một số quyền thần đã nghi ngờ và hãm hại một số công thần như Phạm Văn Xảo, Trần Nguyên Hãn... Nguyễn Trãi cũng bị nghi ngờ, năm 1430 bị hạ ngục mấy tháng, sau được tha, được phục hồi một phần chức cũ nhưng không còn được tin dùng như trước. Năm 1433, Lê Lợi mất, Lê Thái Tông lên ngôi, ông được giao viết bài văn bia đặt tại lăng Lê Lợi ở Vĩnh Lăng, Lam Sơn.

Những năm đầu thời Lê Thái Tông, Nguyễn Trãi được phục hồi chức Hành khiển, Thừa chỉ học sĩ, được giao soạn các biểu văn giao thiệp với nhà Minh, hầu vua học, hiệu đính san định nhã nhạc... Cũng trong thời gian này, ái thiếp của Nguyễn Trãi là Nguyễn Thị Lộ được vua Thái Tông phong làm Lễ nghi nữ học sĩ, sung việc giảng dạy cho cung nữ. Năm 1438, Nguyễn Trãi vâng lệnh vua cùng Lương Đăng soạn nhã nhạc nhưng trái ý với hoạn quan Lương Đăng. Do bị chèn ép, ông bèn mượn cớ đến tuổi về hưu xin từ quan về làm nhà ở ẩn bên chân núi Côn Sơn thuộc Chí Linh, Hải Dương, gần nhà ông ngoại Trần Nguyên Đán ở khi xưa. Lê Thái Tông trọng nể ông, đã cho khôi phục quốc tính và chức Tả ty hữu gián nghị đại phu, lại gia phong thêm tước Á đại trí tự, cho ông về nghỉ trên danh nghĩa giao giữ chức Đề cử chùa Tư Phúc (Côn Sơn), khi có việc cần mới về triều.

Nguyễn Trãi được mấy năm sống thanh bạch viết sách làm thơ ở Côn Sơn. Nhưng thật xót xa, tháng 9 năm 1442, Lê Thái Tông trong chuyến đi tuần thú miền Đông duyệt quân ở Chí Linh, trên đường trở về kinh, ghé thăm Nguyễn Trãi ở Côn Sơn, có Nguyền Thị Lộ theo hầu, sau khi thăm Côn Sơn về nghỉ đêm ở Lệ Chi Viên (Trại Vải) tại thôn Đại Lải (nay thuộc xã Tân Lập, huyện Gia Lương, tỉnh Bắc Ninh) bên bờ sông Thiên Đức (sông Đuống), không may bị bệnh, đột tử bọn gian thần từng muốn hãm hại Nguyễn Trãi nhân đó vu cho vợ chồng ông âm mưu ám hại vua. Kết cục Nguyễn Trãi bị lâm vào thảm nạn Lệ Chi Viên vô cùng oan nghiệt, ông cùng vợ và cả ba họ nội ngoại bị giết hại hết sức oan khốc.

Hai mươi hai năm sau, vào năm Quang Thuận thứ 5 - 1464, Nguyễn Trãi được vua Lê Thánh Tông xuống chiếu minh oan: Ức Trai tâm thượng quang Khuê to (Tấm lòng Ức Trãi trong sáng như sao Khuê lúc ban mai), truy phong chức Đặc tiến kim tử Vinh lộc đại phu, tước Tán trù bá và đúng 70 năm sau đến đời Lê Tương Dực, năm Hồng Thuận thứ 4 - 1512, ông được truy phong tiếp lên Tế Văn hầu.

Nguyễn Anh Vũ, người con trai duy nhất còn lại của ông, vốn là bào thai trong bụng bà vợ kế Phạm Thị Mẫn trốn thoát khi ba họ lâm nạn, được vua Lê Thánh Tông phong làm tri huyện và cấp cho 100 mẫu ruộng dùng lấy hoa lợi thờ cúng thân phụ.

Năm 1469, vua Lê Thánh Tông còn xuống chiếu giao cho Trần Khắc Kiệm truy tìm lại các tác phẩm của ông, vốn bị cấm tàng trữ khi ông bị xử tội chết. Tác phẩm của Nguyễn Trãi là một khối lượng các tuyệt tác đồ sộ bao gồm Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Lam Sơn thực lục (Dư địa chí, Chí Linh sơn phú, Băng Hồ di sự lục, văn bia Vĩnh Lăng, Biểu tạ ơn, Ức Trai thi tập (còn 105 bài), Quốc âm thi tập (còn 254 bài). Ngoài ra còn có Ngọc đường di cảo, Hình thư, Giao tự đại lễ, thạch khánh đồ... hiện đã bị thất lạc.

Nguyễn Trãi tuy đã được Lê Thánh Tông minh oan, được hậu thế đặc biệt là hậu thế thời nay đánh giá cao, nhưng nỗi đau xót của nhân dân từ đời này qua đời nọ trước số phận cay nghiệt đối với ông mãi vẫn không sao gạt nổi.

Cùng với những đau thương bất tận, Nguyễn Trãi với sự nghiệp, tài năng, công lao, tấm lòng sáng chói, sống mãi trong lòng người dân Hà Nội và nhân dân Việt Nam như một trong những nhân tài lỗi lạc bậc nhất của dân tộc. Đối với nhân dân thế giới, Nguyễn Trãi là danh nhân văn hóa thế giới. Đã được UNESCO - Tổ chức về giáo dục khoa học và văn hóa của Liên hiệp quốc - công nhận và tổ chức kỷ niệm vào năm 1980, nhân kỷ niệm 600 năm ngày sinh của ông.
(/QUOTE)

[ranmatatsumaru]

It seems he was indeed born in Thăng Long, but that it was his his mother who was born in Nhị Khê.

I knew I was right!