Miêu tộc vào Việt Nam
Trước đấy từ năm 1815 đến 1818 đă có người Miêu chạy thoát đến cư ngụ ở Đồng Văn. Sau đó một nhóm tách ra di dân đến vùng bắc của ngọn núi Fan Si Pan, rồi bỗng dưng vài năm sau không ai t́m thấy dấu vết của họ đâu nữa, làng mạc bị bỏ hoang.
Câu chuyện thật ra rất ly kỳ có liên quan đến một tay buôn nha phiến người Tầu tên là Tôn Mă. Nhân một chuyến ghé qua Fan Si Pan để thu mua thuốc phiện, y kể cho dân làng nghe về một vùng đất hoang mầu mỡ ở dăy núi Xieng Khoảng phía đông nước Lào. Thực ra th́ y chỉ muốn thủ lợi riêng bởi v́ người Miêu lúc bấy giờ chuyên trồng cây nha phiến để bán lại. Trong chuyến buôn kế tiếp y hướng dẫn một nhóm người Miêu tiên phong được "tiểu vương" (kiatong) Lo See Pa giao cho Kue-Vue cầm đầu, t́m đến vùng gần Nong Het. Khu đất rừng thật là ph́ nhiêu, thế là trong ṿng vài năm, họ di dân đến đấy và thiết lập làng mạc xung quanh Nong Het và để tri ân kẻ chỉ đường, họ đặt tên con sông chảy qua là Tôn Mă.
Họ sống yên ổn ở vùng đất mới được vài năm th́ Lo See Pa bị bọn cướp người Hoa giết chết trong một trận tấn công vào làng không thành cốt để đoạt nha phiến. Kẻ kế vị là Lo Sue Xia vẫn thuộc gịng họ Lo. Truyền thống này vẫn được duy tŕ vài thập niên măi đến khoảng 1850 có vài sự kiện gây xáo trộn: Nhóm họ Lư và nhóm họ Moua xuất hiện.
Nhóm người Miêu họ Lư, lănh đạo bởi Lư Nghia Vue vốn ở nước Đại Lư xưa kia bị quân Thanh truy kích trong vụ nổi dậy cùng với người Hán, kéo nhau đến Nong Het lánh nạn cùng với nhóm họ Moua cầm đầu bởi Moua Kai Chong. Dĩ nhiên là họ không chịu thần phục gịng họ Lo, và vẫn giữ nguyên tiểu vương của họ. Tuy vậy Lo Sue Xia vẫn được tôn kính hơn cả.
Cùng đợt tị nạn từ khi vùng Vân-nam bị thất thủ vào năm 1860 và loạn Thái-b́nh bị đập tan vào năm 1863, một khối lượng đông đảo người từ Trung-quốc tràn xuống Việt-nam, trong đó có cả Miêu tộc. Bọn họ là đám tàn quân nên c̣n mang theo vũ khí, đi cướp phá mạn thượng du Đồng Văn, Yên Minh và Quản Bá, miền bắc nước ta dưới triều Tự Đức, nên sử ghi là giặc khách. Mạn Tuyên-Quang có Nông hùng Thạc, mạn Cao bằng có Ngô Côn và Lư hợp Thắng chiếm tỉnh lỵ năm 1865. Về sau có dư đảng là bọn Hoàng sùng Anh, hiệu cờ vàng và Lưu vĩnh Phúc, hiệu cờ đen, Bàn văn Nhị, hiệu cờ trắng cùng với giặc biển tên Phụng liên tục quấy phá khắp nơi ở miền Bắc .
Lúc bấy giờ t́nh h́nh nước ta thật điêu đứng với giặc ngoại xâm, trong nam th́ đă bị quân Pháp chiếm, mà chúng c̣n đang hăm he đặt nền bảo hộ và đánh Bắc kỳ. Ngoài bắc th́ đám giặc khách uy hiếp làm quan quân ta chống đỡ không nổi. Riêng giặc ở thượng du đă có lúc tràn xuống tận Yên Bái vùng đồng bằng sông Hồng. Vua Tự Đức phong cho Nguyễn Tri Phương làm Tây-bắc tổng-thống quân-vụ đại-thần đốc thúc việc tảo trừ, năm 1863 quân ta tái chiếm thành Tuyên-Quang. Miêu tộc rút lui về Quảng Bá.
Tại núi Phước ở Quảng Bá lại xuất hiện một thủ lănh người Miêu tên là Xiong, với tài nhào lộn và phi thân rất giỏi, tự xưng là tân vương của Miêu tộc. Các sắc dân thiểu số khác trong vùng như Mán và Nùng cũng thần phục y, gây một thế lực rất lớn. Chỉ trừ giống Thổ là chống đối. Y xây lâu đài, dựng triều đ́nh, lập quân đội, làm vũ khí với súng hỏa mai. Xiong liền đem quân tấn công tàn phá Làng Dận và vùng cư dân lớn hơn khác của người Thổ gần Quảng Bá. Chiến thắng này làm tăng thêm uy danh của Xiong. Trong ṿng 12 năm sau, y giao việc hành quân cướp phá các vùng lân cận cho thuộc hạ, c̣n y th́ chỉ vui hưởng tại cung điện mà thôi.
Sau khi Xiong chết v́ ám sát th́ vương quốc của y cũng tan ră, kẻ kế vị là Cha Shue, một tù trưởng ở dăy núi Hoàng Su Phi. Vùng y tự trị nằm vắt qua hai biên giới Việt-Hoa, và vào năm 1894 y c̣n được Thanh triều phong cho chức thổ-ty. Người Pháp lúc bấy giờ đă chiếm Việt-nam làm thuộc địa cũng để yên cho Cha Shue, v́ họ cần người Miêu cung cấp gỗ độc quyền cho họ. Về sau Cha Shue c̣n gây thế lực bằng cánh đánh thuế trên số gỗ bán cho người Pháp. Uy tín của Cha Shue c̣n được truyền tụng ở Nong Het.
here's the translation, I tried my best but it doesnt flow that smooth. I used Vdict to try to translate it, and i tried to edit it myself but some parts still dont make sense. also it was toooo freakin long!! .just FYI
Mieu races in Viet Nam
From the previous day in 1815 to 1,818 people Mieu had run close to reside in Dong Van. Then a group of separated immigrants to the region north of the mountain Fan Si Pan, bong and then stop a few years later no one found tracts of their pain, villages are deserted.
The story is that of glass related to a trafficking addict who called Tau Ma Ton.(i couldn't make out the 1st half of this sentence,but that's what the vocab brings up, but i dont think its right) From a visit to Fan Si Pan buying them, including Health ( I don't think its about health because the term I know for health is different from what was written) for the villagers heard about a land rich in wild mountain range Xieng Laos to the east. In fact, the medical procedure only want to benefit its own people because at that time Mieu experts trees addict for sale again.In the next trafficking Health guide a group of people Mieu pioneering the "sub-king" (kiatong) See Lo Pa assigned to Kue-Vue leader, to find areas near Nong Het. Area of forest land that is fertile, so that in a few years, they migrate to the day and set up villages around Nong Het and to show their gratitude to his directions, they named the river flows through a Ton Ma.
They live in the yen on land was a few years, the Lo See Pa bon been robbed Chinese killed in a battle attack on the village failed to win bones addict. To his successors Sue Lo is still under Xia Lo looks like them. This tradition is still maintained decades to about 1,850 KM of several events causing disorder: Group and group them Ly and Moua they appear.
Mieu group of people they Ly, Ly leaders by Nghia Vue capital in the country Agencies are other troops ancient Thanh to the size of the block along with Han people, dragging each other to Nong Het lanh survivor groups, along with their leader by Moua Moua Kai Husband. Of course they are not subject to similar than they Lo, and retain their primary king. However Sue Lo Xia is still honoring all over. The same batch of refugees from the region Van-nam is that competitors in 1860 and Thai-average loan is melt beating in 1863, a large volume of people from Middle-down carry in Viet-nam, including both races Mieu . Bon they are crowd residue should also carry weapons, to destroy man robbed upper du Dong Van, Yen Minh Quan and Ba, northern our country under the Tu Duc Dynasty, so the record is more enemy. Man-Tuyen Quang has fiery Thac, man has with Cao and Li Wu Con Wins occupied the provincial capital in 1865. Last party redundancy following the four-sung Hoang Anh, the yellow flags and Luu Vinh Phuc, the black flag, you still Nhi, the white flag with the name of enemy sea Phung continuous quay destruction everywhere in the North.
At that time on the things that our country stands with foreign enemy invasion, in the southern French troops have been occupied, but they are also ham reservation basis for protection and Tonkin. In addition to the north, the enemy crowd as the guest reputation hiếp the military resistance, we are not well known. In particular enemy du aristocracy had time came to carry Yen Bai region the Red River Delta. King Tu Duc room for Nguyen Tri Phuong as the north-west of the Military-of-the-end spirit of the algae except, in 1863 our troops re-occupied Quang Tuyen. Mieu races withdraw on Quang Ba.
At the mountain in Quang Phuoc Ba appear a protagonist who Mieu called Xiong, with flabby and non-relatives is very good at, would-be king is tonnes of Mieu races. The minority ethnicities in the region as well Nung Man and spirit of Health, causing a very large forces. Only minus is the same anti-Bush relationship. Y building long term, up court, set up military, as a weapon with harquebus. Xiong linked bring troops attacked villages destroyed and Dan region residents greater than Bush's people near Quang Ba. Victories this increases the prestige Xiong. Within 12 years later, the Health assigning soldiers pillage the surrounding area belong to the lower, but the only medical enjoy fun in palaces only.
Xiong died after the assassination because the kingdom of Health also vanish, his successors are Cha Shue, a sheikh in mountains Hoang Su Phi. Health autonomous region lies across the border two-Viet Hoa, and in 1894 Health Thanh also be room for the tidal-area company. The French at that time was occupied Viet-nam made the colony also for peace for Cha Shue, because they need people to provide wood Mieu exclusive to them. Later Cha Shue also cause wing forces in taxation on wood sold to the French. The prestige of Cha Shue also be transmitted proceedings in Nong He.