Их Монгол Улсын хаан Чингэс аугаа байлдан дагуулагч байсан тухай ном, зохиол олон байдаг. Тєв Ази, Сибириэс Унгар хvртэлх газар нутгийг байлдан дагуулж явсан тэрээр их уран гартай тєдийгvй бичгийн монгол хэлийг гойд сайн эзэмшсэн байжээ.
Босоо монгол бичиг XIII зууны эхээр vvссэн хэмээн эрдэмтэд vздэг. Тэр vед Чингэс хаан 40 нас хvрсэн байв. Их хаан монголоор бичиж чаддаггvй бай¬сан гэж зарим судлаач vздэг ч эдvгээ тvvний намтраас энэ хэсгийг нь эргэн харах хэрэгтэй болж байна.
Євєр Монголын хятад их сургуулийн профессор Баярын Тэнгис, нэгэн хятад ламд байсан номноос Чингэс хаан 1219 онд буюу тэнгэрт халихаасаа найман жилийн ємнє єєрийн гараар монгол хэлээр бичсэн захидлыг олсноо ярьжээ.
“Сайд та нарын айлтгалаар удирдлага зааварчилгаа бий болгохыг тушааж байна. Дараа нь би єєрийн биеэр vvнийг унших болно” гэж ил захидалд єгvvлжээ. Тvvхчийн vзэж буйгаар захианы агуулга, хэлбэр, тэр тусмаа сvvлчийн vг нь их хаан єєрєє бичсэн гэдэгт ямар ч эргэлзээ тєрvvлэхээргvй байгаа юм.