В.Путин Буриадын єєртєє засах эрхийг устгах гэж байнаДаваа, 3–р сарын 13
Буриад vндэстний автономит тойрог, улсуудаас хэл, соёлоо хамгийн сайн хадгалж vлдсэн Усть-Ордын автономит тойргийг
Оросын эрх баригчид Эрхvv мужид нэгтгэх шийдвэрийг ирэх дєрєвдvгээр сарын 16-нд гаргах гэж байгаа талаар Монголд ирсэн буриадын залуучуудын "Эрхэ" хєдєлгєєний тєлєєлєгчид ярилаа. Тэд энэ асуудлаа Монгол дахь vндэсний vзэлтнvvдэд танилцуулж бололцоотой бvхий л дэмжлэг vзvvлэхийг хvсэхээр иржээ. Эрх чєлєєтэй, тусгаар тогтносон Монголын vндэсний vзэлтнvvд л бидэнд туслаж чадна гэж тэд найджээ. Vндэсний автономит тойргийг Оросын мужид нэгтгэх шийдвэрээ эргэн харж буриад vндэстний эрхийг хvндэтгэхийг хvсэхээр "Эрхэ" хєдєлгєєний тєлєєлєгчид Ерєнхийлєгч В.Путины бvрэн эрхт тєлєєлєгч Халановтай уулзжээ. Гэвч тэд 4 дvгээр сарын 16-ны шийдвэрийн ємнє хоёр тойргийг нэгтгэх асуудлаар санал асуулга явуулна гэсэн хариу авсан байна. Газар шороон дээрээ цєєнх болсон буриадууд энэ санал асуулгад ялагдах нь тодорхой болжээ. Буриадын vндэсний vзэлтэн Петр Шабалин мєн Халановтай уулзсан байна. ОХУ-ын Ерєнхийлєгчийн бvрэн эрхт тєлєєлєгч "Усть-Ордыг Эрхvvтэй нэгтгээд зогсохгvй Агын автономит тойргийг Чита мужтай, Буриадыг Оростой нэгтгэнэ гэжээ. Vvнийг эсэргvvцэж "Эрхэ" хєдєлгєєнєєс 3 дугаар сарын 21 -нд ОХУ-ын Москва, Санкт Петрбург, Улаан-Vд, Усть-Ордад жагсаал хийнэ гэдгээ мэдэгдсэн байна. Харин Ерєнхийлєгчийн онц бvрэн эрхт тєлєєлєгч "Хэрэв та нар тэгвэл, бид ингэнэ" гээд ширээн дээр байсан цаасыг хумьж, базан атгаад шидсэн гэнэ. ОХУ дахь буриадуудыг ЗХУ-ын vед Буриадын автономит улс, Усть Ордын тойрог, Агын тойрог, Чита, Эрхvv мужид 5 хуваасан юм. Ингэхдээ Буриад-Монголын автономит улс гэж байсны Монгол гэдэг vгийг нь авч хаясан тvvхтэй. Буриадууд єдгєє бvх муж улсуудад цєєнх болсон тул нэгтгэх асуудлыг санал асуулгаар халхавчлан хийвэл эсэргvvцээд ямар ч амжилт олохгvй нь тодорхой болжээ.
Тиймээс "Улстєрийн сонин"-оос энэ мэдээллийг боломжит интернет сайтуудад тавьж дэлхий нийтийн анхаарлыг энэ асуудалд хандуулахыг уриалж байна. Мєн эрхэм та vндэс угсаа нэгтэй "Vсэрсэн цус, тасарсан мах" болсон Буриадын залууст сэтгэл санааны дэмжлэг vзvvлэхийг хvсвэл http://erkhe.narod.ru: www.buryat-mongolia.info сайтанд хандаж буриад залуустай уулзана уу. Єнгєрсєн зууны эхнээс Оросын эзэнт гvрэн задарч эхэлсэн бєгєєд Октябрийн хувьсгалын vеэр Финлянд, Польш, Украйн, Белорусь, Молдав, Балти орчмын улсуудыг алдсан юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны ємнє А.Гитлер, И.Сталин нарын байгуулсан гэрээгээр Финлянд, Польшоос бусад улсуудыг дахин нэгтгэсэн юм. Финляндыг цэргийн хvчээр нэгтгэх Карелийн дайнд Зєвлєлтийн цэрэг ялагдаж амжилтгvй болжээ. Оросын эзэнт гvрний дотоод муж байсан улсуудыг Холбооны БНУ болгосноор ЗХУ дараагийн задралынхаа суурийг тавьсан юм.
Хvйтэн дайнд ЗХУ-ын тэргvvлсэн социалист лагер ялагдахад холбоонд нь багтаж байсан 15 БНУ тусгаар тогтносон бєгєєд Оросын Холбооны Улс нь мєн 22 vндэсний БНУ-уудаас бvрдэх болсон билээ. Эдгээр улсуудын дотор Халимаг,Татар,ТагнаТува, Буриад, Алтайн ойрадын зэрэг Монгол угсаатны бvлэг улсууд байдаг. Єнгєрсєн тvvх, Чечений тусгаар тогтнолын дайны vйл явцад дvгнэлт хийсэн єнєєгийн ОХУ-ын Ерєнхийлєгч В.Путин ОХУ-ыг долоон мужаас /барууны хэвлэлvvдэд vvнийг Путины долоон самурай гэж нэрлэж байсан/ бvрдсэн улс болгох тєлєвлєгєєгєє хэдэн жилийн ємнє танилцуулсан бєгєєд дараагийн Ерєнхийлєгчийн сонгуулийн ємнє бvрэн хэрэгжvvлэхээр эрчимтэй ажиллаж эхэлжээ. Ингэхдээ vндэсний БНУ-уудыг Оросын мужуудад нэгтгэж, Ерєнхийлєгч, парламентаа бие даан сонгох эрхийг устгаж, бvх эрхийг Москвад шилжvvлж, Ерєнхийлєгчийг нь шууд ОХУ-ын Ерєнхийлєгч томилдог болох зэрэг єєрчлєлтvvдийг хийж байгаа юм. Москвагийн шахалтаар Халимагийн Ерєнхийлєгч Кирсан Илюмжинов Халимагийн Ерєнхийлєгчєєсєє татгалзаж, хариуд нь В.Путин тvvнийг Ерєнхийлєгчєєр дахин томилсон билээ. Харин буриадын vндэсний тойргуудыг Оросын мужуудтай нэгтгэх оролдлого нь эхний эсэргvvцэлтэй тулгарч эхэллээ. Хэрэв Ерєнхийлєгч В.Путины тєлєвлєгєє хэрэгжвэл vндэсний єєртєє засах эрх устаж, жижиг vндэстэн бvрмєсєн уусан мєхєх аюултай юм. "Улс тєрийн сонин" ОХУ нэгдмэл хvчирхэг байх нь Монгол Улсын ашиг сонирхолтой нийцэх боловч vндэстний ялангуяа Монгол угсаатны хэл соёл, зан заншлаа хадгалан vлдэх эрхийг хvндэтгэх ёстой гэж vзэж байна. Хэдийгээр энэ асуудал ОХУ-ын дотоод асуудал мєн боловч тусгаар тогтносон Монгол Улсын иргэн бид єєрсдийн vзэл санааг эш vндэс болгон vндэс угсаа нэгт Буриад болон бусад монгол vндэстнvvдийн тєлєє санаа тавих vvрэгтэй гэж vзэж байна.
2006.03.13 Улс тєрийн сонин
Монголы выступили против слияния российских регионов
Президент Всемирной ассоциации монголов Дашийн Бямбасурэн направил обращение на имя Владимира Путина, в котором высказался против объединения Иркутской области и Усть-Ордынского Бурятского автономного округа (УОБАО) и выразил протест "против попрания прав бурят-монгольского народа на сохранение национальной государственности". Лидер противников референдума по слиянию регионов, депутат думы поселка Усть-Ордынский Валерий Алексеев остался доволен инициативой монголов, однако выразил уверенность, что она "не повлияет на результаты голосования".
В своем письме президенту РФ Дашийн Бямбасурэн подчеркнул, что "бурят-монгольская общественность Республики Бурятия, Усть-Ордынского и Агинского Бурятских автономных округов с особой остротой воспринимают кампанию по упразднению УОБАО". Глава Всемирной ассоциации монголов считает, что объединение Иркутской области и Усть-Орды является "попранием прав бурят-монгольского народа на единство и целостность, на сохранение и всемерное развитие национальной государственности в форме автономий в составе демократического государства – РФ".
Всемирная ассоциация монголов образована в сентябре 1993 года в Улан-Баторе. Объединяет монгольские народы, проживающие на территории Монголии, России, Китая, а также ряда других стран. Президент ассоциации Дашийн Бямбасурэн ранее занимал пост премьер-министра Монголии.
Господин Бямбасурэн выражает уверенность в том, что Владимир Путин примет "мудрое решение", которое снимет "межнациональную напряженность" между Иркутской областью и УОБАО и восстановит "традиционно добрые взаимоотношения бурят-монгольского и русского населения региона". При этом он напомнил, что в июне 2003 года на имя Владимира Путина было направлено обращение IV внеочередного всебурятского съезда, который прошел в поселке Усть-Ордынский. В документе делегаты съезда из Республики Бурятия, Иркутской и Читинской областей, Агинского и Усть-Ордынского автономных округов, Москвы, Киева выступили против ликвидации УОБАО. Однако, как отмечается в письме, ответа на обращение не поступило.
Впрочем, на позицию Владимира Путина очередное обращение противников объединения регионов вряд ли окажет воздействие: президент уже продемонстрировал свою поддержку предстоящему объединению, подписав 12 декабря прошлого года соответствующее обращение к нему губернаторов Иркутской области и УОБАО Александра Тишанина и Валерия Малеева. Теперь решение о слиянии Иркутской области и Усть-Орды зависит только от населения обоих регионов. Для того чтобы референдум был признан состоявшимся, за объединение регионов должны проголосовать не менее 50% избирателей в каждом субъекте федерации.
В администрациях Иркутской области и УОБАО вчера инициативу монголов комментировать не стали. А вот лидер противников объединения на территории УОБАО Валерий Алексеев остался доволен поддержкой со стороны Монголии. Он заявил Ъ, что сам факт существования письма Всемирной ассоциации – это, "конечно, здорово", однако выразил уверенность, что "на результат референдума это не повлияет, потому что мало кто об этом вообще узнает". В свою очередь председатель бурятского объединения молодых ученых Николай Цыремпилов сообщил Ъ, что знает о существовании такого письма только по слухам (Всемирная ассоциация монголов не имеет представительства в России). Он предположил, что экс-премьеру Монголии небезразлична судьба бурят в России, поскольку "предки господина Бямбасурэна родом из Бурятии и относятся к южным бурятам".
АЛЕКСАНДРА Ъ-ТЕРЕНТЬЕВА, Иркутск
