Yvд хоймрын зайтай суугаа Гончигсvх, Хvрэлдорж хоёрт ялгаа юу байна?Даваа, 1–р сарын 16

Цаана чинь гамшиг боллоо! УИХ-ын чуулган дээр МУ гамшгийн сайд Хvрэлсvх "Ху намын далбааг шатаасан тухай" хамгийн сvvлийн vеийн, хамгийн гамшигт мэдээг чирж орж ирлээ. Гамшгаа хvзvvн дээрээ тохчихож! Хярвас vнэртээд л... Тойруулсан улаан дусал бvхий дvрстэй уул далбаа дундуураа салж унаад гамшгийн мєрєн дээрээс салбалзах нь нvд халтирам гамшиг. Яагаад ч юм энэ далбаа надад бvтнээрээ байгаад ч "савны рак" гэж нэг иймэрхvv юм байдаг болов уу гэж тєсєєлєгддєг болохоор одоо энэхvv залуу хунвэйбиний хvзvvн дээр салбайгаад байж байгаа нь огидос хvрмээр сэжиглэм!
Гамшигт сайдын ярьж байгаагаас vзэхэд Сvхбаатарын хєшєє рvv МАХН-ы дайснууд шээж баасан юм гэнэ. Аль гурван жилийн ємнє Энхбаяр гурван тэрбум тєгрєгєєр Хятадын компаниар цардуулахад тэд зэрэгцvvлээд жорлонгоо шовойлгочихсон байсан биз дээ. Нєгєє далбааг нь Элбэгдорж чvдэнз єгч явуулаад шатаалгасан гэнэ. Тиим байж болно, тэрийг нь заавал гамшиг сайд єєрєє ноцоож vздэг нь ч юу юм бэ дээ. Элбэгдорж чvдэнзтэй холбоотой асуудлаараа гамшигт сайдаас уучлал гуйх ёстой тєдийгvй сайд єєрєє тvvнийг мєнєєх хярвастай даавууны сэгний ємнє сєгдvvлж байгаад мєргvvлнэ гэнэ. Vгvй бvр яг ингэж vгчилж ярьсан шvv. Согтуу л байх шиг байна лээ. Гэхдээ энэ зэрэгтэй цойлчихсон гамшиг хямд муухай найрка хусчихсан баймааргvй юм. Тєрийн буян гэж байна даа. Магнай дээрээ далбаагаа ороож наасан мань гамшиг vvсгэгч (хэмжигч?) бачимдан орилно,
-Цаана чинь сvйд боллоо! Сvх жанжны байгуулсан намыг гутаалаа. Чойбалсан, Цэдэнбал, Батмєнхийн намыг доромжиллоо. Монгол Улсад тусгаар тогтнол, эрх чєлєєг авчирсан манай намыг доромжиллоо. Миний нам энэ орныг байгуулсан юм! Нам ба эх орноо аваръя.

Энэ орны єнгєрсєн бvхий л тvvх ял гавъяатайгаа бvх монголчуудад хамаатай. Сvх жанжны байгуулсан нам л гэнэ, тvvхийн шинэ баримтаас vзэхэд худлаа л даа, гэхдээ тэр нь яахав, миний эх эцэг ч тэр намд харъяалагддаг. МАХН гэж улс тєрийн бие даасан нам байсангvй, тєр барих нэг євєрмєц дарангуйллын багаж байж. Тvvнд бид хvссэн ч хvсээгvй ч бvгд хамаарч байсан. Гэхдээ энэ байгууллага єєрийн логиктой байлаа. Хvрэлсvх шиг солиотой нь их бодож сумын эвлэллийн дарга хийгээд тэндээ л тэнэгтэж сууна. Дээшээ єндийх шанс vгvй! Бєєс болгон єєрийн зиндаа, идээшлэх талбайтай. Нам засгийн нэр унагана гээд энэ амьтсыг хvнд харуулдаггvй байв.
Улс тєрийн ардчилсан нам МАХН 1990 онд байгуулагдсан. Ардчилагдахын хэрээр "хєєрхєн" амьтсын цоролзох дєрєє болж хувирав. 1996 оны сонгуульд энэ нам ялагддаг шєнє намын дарга Даш-Ёндон гуайг Хvрэлсvх гэгч балмад офицер элэгдэж унагав. vvнээс хэдхэн сарын ємнє энэ нєхєр архинд орсон МАХН залуу гишvvдийг Францаас эм авчирч эмчилнэ хэмээн намын бланкан дээр тєсєл хийн “Ард” банкнаас 150 мянган ам.доллар аван, vзэх мєргvй болгон луйвард-сан эрvvгийн хэрэгтэн шvv дээ! Ийм мундаг "баатрыг" намаа шинэчлэх" хvрээнд Энхбаяр олж ирж тэжээн євчнийг нь эдгэршгvй болтол архагшуулсан тvvх энэ болой. Єдгєє МАХН-аар хэл гул хийн єндєрлєгт гарч хулгай хийгчид тун олон болжээ.

90-ээд оны дундуур Ц.Мєнх-Оргил гэгч залууг би таних. Социализм сєнєнє гэж мэдээгvй байж байгаад УТТ-ны хvргэн болж маш том алдсан боловч засарч байгаа гэдгээ нотлохын тулд МАХН гэдэг vгийг бvтнээр нь дуудаж ч чадахгvй, замд нь 3-4 удаа сvрхий огиулдаг байж билээ. 2000 оны намар Энхбаяр тvvнийг олж ирж сайд болгов. Мєнгийг нь шударгаар тєлсєн юм гэнэ билээ. Намрын дунд сарын 17-нд тvvнийг МАХН-д элсvvлж чойг зvvж єгєв. Vvнээс хойш тэр туранхай хєх залуугийн жавьжнаас боок идчихсэн аятай "манай МАХН болбоос" гэсэн хvн айлгадаг цагаан хєєс vргэлж пургилж байх болов. Энхбаяр Буштай уулзаж, харин Мєнх Оргил vvнийг авгайгаараа зуучлуулсан гээд улсаас 70 мянган ам доллар шууж орхих юм! Буян Жагаа, Марубини, Засгийн газар гурвын асуудал Лондонгийн шvvхэд очлоо. Мєнх Оргил зохицуулна гээд тэнд євєлжив, хаваржив, зусав. Бvх асуудлыг 60 мянган долларт багтаан шийдсэн ухаалаг хуульч Мєнх-Оргилын ярилцлага vе vе сонинд гарна. Єдгєє бvх протоколоос vзэхэд тэрээр Лондонгийн шvvх хуралд цор ганц удаа харагджээ.
-Тэр нєхєр энд юу хииж суугаа хvн бэ?
-Би Монголын сайд Мюнк Оржийл байна.
-Зээл явагдаж байх 1995 онд та хаана байсан бэ?
-Тэгэхэд би хувийн бизнес хийдэг байсан.
-Тэгвэл энд хэлэлцэх асуудал танд падгvй юм байна. Та шvvхийн танхимийг яаралтай орхин гарна уу!
Лондонгийн шvvхэд Монгол Улсын тєлсєн зардал 1.5 сая ам.доллар болжээ.

Гончигдорж сэтгvvлчдэд ам мэдvvлэг єгнє. МАХН-тай эвсэж алдаа гаргаад хулхидуулсан гэнэ. Дахиж ингэж алдахгvй гэнэ. Засаг шинээр байгуулбал vхэж байсан ч хууртаж орохгvй гэнэ. Нvдэнд нь нулимс хуржээ. Гэхдээ хор шар агуулсан цог алга. Ердєє л найр наадамд тоогдож уригдалгvй гэртээ хоцорсон євгєн хvний цагаан гомдол!

Энэ хvнийг би арван таван жил ємєєрч гvйсэн. Хавийн амьтантай бvгдтэй нь муу-далцсан. Зарчимаа, ардчиллаа, намаа ємєєрч явсан царай минь энэ. 15 жилийн ємнє сэтгvvлч С.Цогтсайхан Апаг бємбєг" гэсэн ал юу гэ сэн ниитлэл хэвлvvлжээ. Гончигдоржийн тухай юм! Єрєєсєн тал нь улаан, нєгєє тал нь хєх бємбєг. Шаардлагатай газар хэрэгтэй талыг нь мань хvн ээлжилж vзvvлнэ. Тэр vед 13-ын бємбєг гэж нэг тиим дvлий эрзийнэн алаг бємбєг байдаг байсан. Зориулалтын бємбєг ховор учир тvvгээр л бvгдийг орлуулж тоглоно. Оногдвол алуулна шvv дээ, євдєнє гэж жигтэйхэн. Харахад хєєрхєн гэмгvй, алаг бємбєг! Мань Цогоо Гончигоог алаад єгєхийн зэрэгцээ Монголын утга зохио лын бичлэгт бєєн бєєнєєр нь нээлт хийжээ. Хашилтаар тоглох эрдэм vзvvлэв. Аугаа! Шvтэм! Гэвч би юу дутах билээ? Алаг бємбєгийг ємєєрч оцон шувуу бvхий "Дєрвєн аргын тоо"-гоо тэрлэлээ. Хашилтаас гадна бас хаалт гэж байдаг юм. Монголын утга зохиолын хэлэнд шинэ аяс хэлбэр оруулах гэсэн Цогоо бид хоёрын єрсєлдєєн! Бидний хурууг дамжин алаг бємбєг эргэлдэнэ. Нэг харсан улаан. нєгєє харсан хєх...!
Гоол... Гончигоо дэд ерєнхийлєгч! Гоол... Гончигоо депутат! Гоол... Гончигоо Их хурлын дарга!
Цаг явсаар, бємбєгний будаг гарч єгєршжээ. Алтанхуяг бємбєгийг залж тоглолтонд орууллаа. Гоол... Махны vйлдвэр! Батхvv заллаа, шидлээ орлоо, гоол... МИАТ...!!!

Ху намын бvлгийн дарга Идэвхтэн бємбєгийг ... биш ээ, єєрийн орлогч Гончигоог тоглолтод орууллаа. шидлээ... уул нь гоол. Гоол ч гэж дээ гоол л юм даа. Туй чоорт, нэг шидэлтээс ядахнаа 50 сая унагаж чаддаггvй ийм бємбєгний сэгээр хэн юу хийдэг байна аа? Идэвхтэн бvр гайхаж орхив. Тэдний нам шинэчлэгдээд бvх тавилгаа сольсон. Лав л ийм хагархай, єгєрхий 13-ын бємбєг ганц ч vлдээгvй. Дуртай хvн болгон таних тэмдэг, им тавьсаар байгаад хэн ч таних аргагvй болсон vлдэнгэр!
Ардчиллын тvvх, ардчилсан хvчин гэдэг бол бас л миний тvvх, миний vеийнхний салшгvй нэг намтар. Бид vvнийг бvтээлцсэн. Энэ бол Монголын ард тvмний бvтээп. монголчуудын нэгээхэн тvvх. Энэ бол бидний бахархал. Гэвч дандаа юу гэж, бахархаад л давхиад байх уу? Цээжин дэх бахархал нэг тусдаа. бодит амьдралын шаардлага шал ондоо. Олон намын тогтоц бий болгох. парламентат ёсыг бvрэлдvvлэх ардчилсан хэв ёсны суурь тавих vvрэгтэйгээр ардчилсан хvчин бий болсон.

Монголд улс тєрийн намууд 1990 онд л зэрэг зэрэг буй болсон. Манай МАХН 85 нас хvрсэн л гэх юм. vхдэггvй ээ! vнэндээ тєрийн бvтцийн салшгvй нэг хэсэг байсан тэр vеийн МАХН шал ємнєє ойлголт юм. Шинэ ардчилсан улс тєрийн нам МАХН бол Очирбат нар, Даш-Ёндон, Багабанди, Ганди, Зэнээ, Батхишиг нарын vеийнхний цоо шинэ бvтээл. Монголд олон намын тогтоц буй болгох, парламетат ёс бvрэлдvvлэх, ардчилсан дэг буй болгоход vнэлж баршгvй тvvхэн vvрэг гvйцэтгэсэн. Харин Энхбаяр энэ намыг дахин тєрийн багаж, галын хайч, єєрийн дэглэмийн шагнал шийтгэлийн ташуур болгон "шинэчлэх" гэж байж нэг мєсєн морийг нь унууллаа. Дээр би бvхний нvдэнд ил харагдаж байгаа хоёрыг л жишээ болгож авснаас vнэндээ ээлжээ хvлээж хоолондоо оочирлож байгаа жуликууд цаана нь толгойны хуурснаас хавьгvй олон байна. Чухам тэдэнд 85 жилийн настай vхдэггvй Каще МАХН-ын дуусашгvи гавъяаны домог хоолшилтонд нь хэрэг болоод байгаа юм.

Социализмын vеийн МАХН, ардчиллын vеийн МАХН хоёр Энхбаярын богино дэглэмийн vеийг эс тооцвол тэс ємнєє зvйл. Гэвч єдгєє аль алин нь тvvхэн vvргээ гvйцэтгээд дуусчээ. Vлдээсэн євийг нь хусах гэсэн, дєрєє хийж тєрийн машин руу довтлон тvмэн олноо дээрэмдэх гэсэн санаатнуудын гишгvvр болчиж. Учир нь Монголын тvvхэнд гvйцэтгэх ёстой vvргээ нэгэнт дуусгасан бо-лохоор цєєврvvдийн цуглах газар бслж. Ямар юмны чинь ардчилсан социалист vзэл. vvнийг чинь мєнєєх цєєврvvд л хоолны цэс нэрс гэдэг утгаар нь сайн тогтоочихсон яваа. Намаа шинэчилнэ гэнэ. аварна гэнэ, vхэгсэдийг амьдруулах арга шинжлэх ухаан ч олоогvй байна, Оллоо гээд философи утгаараа хэрэгтэй юм уу? Зомби ертєнц хэрэгтэй юу?

Яг энэ утга, vнэлгээ Ардчилсан намд хамаатай. МАХН ичсэндээ бушуухан залуужлаа (Хvрэлдоржоор!). Ардчилсан нам ичсэндээ бушуухан буурь суулаа (Гончигсvхээр!). Удахгvй энэ процесс эсрэгээр эргэнэ, хариу нь адилхан л гарна. Габриэль Маркезийн Зуун жилийн ганцаардал романд гарах гарцгvй мєнхийн эргэлтэнд орчихсон жижиг нийгмийг vзvvлдэг. Эмэгтэй болгон нь Урсула, эрэгтэй болгон нь хурандаа Аурилин Буэндиа. Нэг яльгvй дэвшил гарвал зєрєєд нэг ухралт гарна, нийлбэр нь нойль. Урсула Бундиа хоёр л гэрлээд байна, Урсула, Буэндиа тєрvvлээд л байна, Хэн нь хэн, яахын тулд хаанаас энэ нийгэмд ямар зорилготой ирсэн юм, бvv мэд. Гарч болдоггvй чєтгєрийн тойргоор ЮОжилявна. Гарч бол ох га нц гарц нь гахай сvvлтэй хvvхэд аль нэг Урсулагаас тєрєх ёстой ба тэр нь энэ жижиг нийгмийг бvрэн сvйрvvлэн устгаж тойрог алга болох ёстой домог! Зохиолын эцэст энэ vнэн ирж нийгэм бvрэн сєнєснєєр Зуун жилийн ганцаардлаас гардаг! Манай нийгэм энэ чєтгєрийн тойрогт орчихлоо. Орчин vеийн хурдацтай ертєнц ийм гарцгvй тойргийг удаахгvй, бушуухан гахай сvvлтэй хvvхдийг нь илгээнэ. Тэрийг нь Тєрєє хямруулж тvмнээ ядууруулах ганц vvрэг бvхий МАХН, Ардчилсан нам хоёр тєрvvлнэ,

Монгол орон чєтгєрийн тойргоос гарна, далимд нь нэг мєсєн устаж vгvй болно.
Хорвоо єєрийн хуультай, тэрийгээ хэнээр ч зєрчvvлдэггvй юм. Гахай сvvлтэй хvvхэд тєрєхєєс ємнє Монголын Урсула, хурандаа Аурлин Бундиа хоёр бушуухан алга болох ёстой. Энэ орон зайн дээр єнєєгийн ертєнцийн єнгэ утганд таарсан улс тарийн шинэ хvчин шинэ хууль, шинэ логик, шинэ дvрмээр буй болж байж Монгол орон сvйрэлгvйгээр чєтгєрийн тойргоос гарч болно. Тэгэхгvй бол энэ хоёр нам єєрийнхєє мутант хувилбарыг нэмж тєрvvлээд байна. Саяхан шинэ нам тєрлєє, дахиад хэд хэд жирэмсэлчихээд байна. Vхснийх нь шинэ нам!

Нэр нь л шинэ юм байгаа биз. Гахай сvvлтэй хvvхэд тєрєх улам ойртсоор. Тєрийн алба намчлалтай, тvvгээр шалгуур хийдэг байхад яаж шинэ нам тєрєх юм бэ? Арав-хан мянган тєгрєгний цалинтай байсан ч тэрхvv тєрийн алба эрдэнийн суудал, учир нь тvvгээр ард тvмнийг дээрэмдэж болдог юм. Нэгэнт ийм болохоор єдгєє улс тєрийн намууд яаж ч шинэчлэгдээд, ямарч гоё лоозон тавиад хvссэн ч хvсээгvй ч луйварчин дээрэмчдийн vvр хэвээрээ л байх болно!

Манай Гончигоо нээлттэй чєлєєт зах зээлийн vед єєрєє єєрийгєє шударга єрсєлдєєн дунд аваад явах тал дээр тун ч гавихгvй. Гэхдээ их хєєрхєн дуулдаг юм. Философитой ДУУ дуулна. vлэмжийн чанар бол тэр чигээрээ vvрд ху-виршгvй орших ертєнц vгvй тухай нарийн бясалгал шvv дээ. Гончигоо цангинуулна, vхэх vйл нь ирчихсэн бол vvд хоймрын зайн хоорон дахь 3-4 метрийн ялгаа юу байна? Vнэн vнэн! Анх vvнийг хэн хэлэв? Будда юу, Бодисадва юу, Адишаа юу, Зонхов уу, Данзанравжаа юу? Лав Гончигоо биш, тэр дамжуулж л байгаа юм. Харин єєрєє ойлгож байгаа болов уу?!

Hurelsukh yostoi teneg amitan shuu unendee.. Hentiinkhen yaahaaraa iim teneg amitan songodog bnaa.

Baabar bichsen uguulleguudiig end tsugluulbal zugeer baih gej bodoj baina.
Mon tuunii bichsen Mongoliin tuukhiin holbogdoltoi nomuud dajgui shuu

Yoo Baabar unexeer gaixaltai bichdiin shuu!

Ter Xurelsux ene teriig bitgii yari oo, schizo bxgui yu tsaadax chin

Баабар оюун санааны звлэрvvлэгч

--------------------------------------------------------------------------------
Нийтэлсэн: 2006-06-05 10:25:42 , Мэдээний дугаар: #27380

-Сайн туурвил, vнэтэй бvтээл гэдэг аливаа зєрчилдєєнєєс ангид хvлээн зєвшєєрєгддєг ажээ-

Нэрт нийтлэлч, улстєрч Б.Батбаяр /Баабар/ саяхан Монголын тvvхийн иж бvрдэл "Монголчууд: Нvvдэл суудал" хоёр боть номынхоо нээлтийг хийсэн билээ. Хэд хоногийн Ємнєєс євгєн буурал тvvхийн нугачаанд
Євдєг сєхєрсєн ч толгой бєхийгєєгvй
Євєг дээдэс ба залгамж vеийнхний
Єнє мєнхийн шастираа залагтун
Бvv март... хэмээн шинэ ном мэндэлснийг дуулгаж, тvvх шастирт дуртай хvмvvсийн хорхойг хєдєлгєж байсан тэрхvv хоёр боть туурвилын дээжтэй эхлэн танилцахаар уригдан цугларсан эрхмvvд чухамхvv Монголын оюуны элитvvд, салбар салбарын нэртэй хvмvvс байв.

Тэндээс нийтлэлч Баабарыг оюун санааны болоод улс тєрийн эвлэрvvлэгч гэж хэлж болохоор байсан. Монголын улс тєрийн голлох намуудын лидерvvд, УИХ-ын эрхэм гишvvд, Засгийн газрын гишvvд, бизнесийн хvрээнийхэн, нийслэл хотын удирдлагууд, vе vеийн парла­ментын гишvvд, хэвлэл мэдээллийнхэн мєнєєх толхилцоон, vзэл баримтлал, байр суурийн зєрчилдєєн сэлтээ хаалганы цаана vлдээгээд зєвхєн оюун санааны эвлэрэл, нэгдлээр бvтэн хоёр цаг амьсгалсан юм. МАХН-ын ерєнхий нарийн бичгийн дарга С.Баяр, Ардчилсан намын лидерvvд, vндэсний шинэ намыг дєнгєж саяхан "єлгийдсєн" Шадар сайд М.Энхсайхан, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Да.Ганболд гээд Баабарыг нэртэй улстєрчийнх нь хувьд, нэрт нийтлэлчийнх нь хувьд хvндэлдэг эрхмvvд зэрэгцэж зогсоод яриа єрнvvлж байхыг тэнд харж болох байв. Сайн туурвил, vнэтэй бvтээл гэдэг аливаа зєрчилдєєнєес ангид хvлээн зєвшеєрєгддєг ажээ.

Ардын эрх сонин 108/386/

kk

ЄРНИЙНХЄН ЗАЙЛЦГАА!

Хувийн эрх чєлєєг хам­гаа­лах тєвєєс (CFIF) гуравдугаар сарын 13-нд Тєрийн нарийн бичгийн дарга Кондолиз Райст хандан захидал илгээсэндээ єрнийн эрх ашигт зориудын хохирол учруулж байгаа Мон­го­лын тєрийн vйл ажиллагааг судлан vзэж арга хэмжээ авахыг сануулсан байна.

Єрнийнхний зарцуулсан хє­рєнгєн дээр Оросын компа­ниуд тэрбумаар нь дээрмийн ашиг гаргахын тулд энэ бvхэн хийгдсэн гэж тэд vзэж байгаа аж. Єрнийн компаниудыг дээр­мийн татвар зэргээр да­рамтлан хєєж гаргах арга сvвэгчилж байгаа Монголын тєрийн энэхvv эрээ цээргvй ажиллагааг анхааралдаа ава­хыг тэд сануулжээ. Учир нь “Мянганы сорилын сангийн хєтєлбєр”-єєр дамжуулан Монголын Засгийн газар Аме­рикийн татвар тєлєгчдєєс хэдэн зуун сая долларыг тусламж хэлбэрээр салгаж байгаа билээ.

Америкийн тєрд хандсан энэ гомдол бичигдэхээс хоёр хоногийн ємнє Монголын улс тєрийн голлох хоёр намын дарга нар хамтарсан мэдэг­дэл гаргаж Монголын газар шороон дээрх ашигт малт­малын орд газарт гадаадын хєрєнгє оруулагчид 49 хувиас илvv хєрєнгє оруулж болох­гvйг тунхаглажээ. Энэ хатуу зарчмаа хэд хоногийн дараа Монголын хууль тогтоох бай­гууллагаар оруулан хуульч­ла­хаа мэдэгдсэн байна. Авст­ралийн Би Эйч Пи, Канадын Айванхо Майнз, Английн Рио Тэнто компаниудын хєрєнгє оруулалт, хайгуулын хvчээр Монголын говьд 71 тэрбум унци зэс, 30 сая унци алт бvхий гайхамшигтай орд хэ­дэн жилийн ємнє нээсэн юм. Арваад жил vргэлжилсэн энэ ажиллагаанд компаниуд ой­рол­цоогоор 800 орчим сая доллар зарцуулчихаад байгаа билээ. Ордыг хvчин тєгєлдєр vйлчилж буй Монголын хуу­лиар ашиглах асуудал гараад ирvvт монголчууд хуулиа гэнэт єєрчлєх, гэнэтийн аш­гийн гэх 68 хувийн татвар зохиох, тогтвортой байдлын гэрээ хийхээс татгалзах зэр­гээр янз бvрийн арга саам гарган дєрвєн жилийг ардаа хийлээ. Тэгснээ ордын ашиг­лалтад єєрийн Засгийн газ­рын оролцоог гуравны нэг байхаар тулгаж, vvнийг зєв­шєєрєнгvvт 51 хувь гэж тул­гаж эхэлжээ. Монголын Зас­гийн газар 51 хувийг эзэм­шээд дээр нь 68 хувийн гэнэ­тийн ашгийн татвар тавиад, vvнийхээ дээр ашгийн болон роялти, байгаль ашиглалтын татвар нэмэхээр єрнийн хє­рєнгє оруулагч оператинг эрхгvй тєдийгvй ажлын хамаг хvндийг vvрээд алдагдалтай ажиллах байдалд орж байгаа юм. Уг нь єрнийн компаниуд монголчуудад ордоос гарах ашгийн 54 хувийг санал бол­гоод байгаа юм. Ингэхээр нэг vгэндээ “янкууд гэртээ харь” гэж хєєж байгаа хэрэг.



МОНГОЛЧУУД ГЭНЭТ БАЯЖИВ

Зєвлєлтийн дагуул явсан энэ орон коммунист ертєнц задрахад ардчилал, чєлєєт зах зээлийн тогтоц руу шилж­жээ. Хориод жилийн турш шилжилтийн хvнд хэцvvг туулахад нь олон улсын бай­гууллага, єрнийн орнууд, ялангуяа Япон их тусламж vзvvлсэн юм. Шилжилт эхэлс­­нээс арваад жилийн турш ДНБ-ий хориод хувийг гадны хєнгєлєлттэй зээл тусламж, буцалтгvй тусламж дааж байлаа.

2004-2005 оноос эхэлсэн тvvхий эдийн єсєлт энэ орныг гэнэт мєнгєжих их хєєрєл дээр аваачив. Дєрєвхєн жи­лийн дотор нэг хvнд ногдох ДНБ даруй гурав дахин єсч, vнийн єсєлтийг оролцуулсан ДНБ-ий єсєлтийн хурдац дэл­хийн дээд амжилтад тулан жил дараалан 30 хувь єсєв. Хагас сая тонн баяжуулсан зэс гаргах чадалтай “Эрдэ­нэт” vйлдвэрийг Оростой 49:51 хувиар эзэмшдэг нь энэ орны экспортыг голлодог. Vvнээс гадна жилдээ 25-30 тонн алт, нэлээд хэмжээний нvvрс, жонш, цайр тун бага хэмжээ­ний тvvхий нефть экспорт­олдог юм. Монголд байгаа тvvхий эд болгоны vнэ сvv­лийн 4-5 жилд толгой эргэм єслєє. Vvний хэрээр Улсын тєвлєрсєн тєсєв ДНБ-д 29 хувь байснаа 54 хувь болох нь тэр. Энэ нь нэг талаас энэ оронд ид цэцэглэж байгаа авлигыг гааруулж, нєгєє та­лаас мєнгєєр туйлж vргvй зардал гаргах, олон тvмэнд бэлнээр мєнгє тараах, цалин тэтгэврийг vндэслэлгvйгээр огцом нэмэгдvvлэх толгой эргэм хачирхалтай хєдєлгєєн уралдаан буй болох нь тэр. Дагалдаад национализм шо­ви­низм гаарч, гадаадын хє­рєнгє оруулагчдыг нvд vзvvр­лэх, хєєж туух сэтгэлгээ бvрдэн, тvvнийг нь хєєргєж ашиг завшаан хайгч бvлэглэл, улс тєрийн хєдєлгєєн эвсэл бий болж буй нь байгалийн баялагтай ядуу хоцрогдсон орнуудад vнэ єсєх vетэй давхцан гарч ирдэг танил синдром билээ. Алтны тат­ва­рыг 68 хувь болгосон чинь 2007 онд олзворлосон алтны дєнгєж хагас нь бvртгэгдээд бусад нь ор сураггvй алга болжээ. Энэ ч бас нэгийг єгvvлнэ.



ОРОС ЭРГЭЖ ИРЭВ

Монгол бол Зєвлєлтийн большевизмын гадаад дахь анхны зууш юм. 1921 оноос Зєвлєлтийн нєлєєнд комму­нист дэглэмээр явсан энэ орон 1990 онд коммунизм задран унахад сая чєлєє­лєгд­жээ. Шилжилтийн vеийн хvнд хэцvv vед нь Орос орон Монголыг таг мартсан байна. Хvйтэн дайны vед Хятадтай сєргєл­дєж байх vед нь цэр­гийн гол тvшиц байршил нь болж бай­сан Монгол ЗХУ-аас 10 тэрбум шилжих рублийн зээл авчээ. 1990 оноос хойш энэ єрийг нэхэх нь л Оросын зvгээс Монголд хандаж бай­сан ганц шалтгаан нь байлаа. 2003 онд хоёр орны Засгийн газрын тохиролцоогоор рубль доллар хоёрыг тэнцvv гэж vзээд 98 хувийг нь цайруул­сан байдлаар улс тєрийн хэлцэлд хvрч монголчууд бэлнээр 250 сая доллар тєлс­нєєр єрийн асуудал шийдэг­дэв.

Хэрэв тvvхий эдийн vнэ хойтон жилээс нь ингэтэл єсєхийг мэдсэн бол оросууд єрийн асуудлыг ийм амар шийдэхгvй байсан биз. Мон­гол нь одоогоор тогтоод бай­гаагаар 35 тэрбум тонн нvvрс­ний нєєцтэй. Дэлхийн тог­тоогд­сон ураны нєєцийн хоёр хувь Монголд байгаа ба прог­ноз судалгаагаар энэ тоо 20 хувь хvрэх бололцоотой гэж vздэг. Газрын тос ч магадгvй тэрбумаас дээш баррелийн нєєцтэй байх бололцоотой. Монгол бол судлагдаагvй газар. ХХ зууны турш геоло­гийн судалгааг нь гагц зєв­лєлтvvд л хийж байсан. Ха­рин оросууд эзгvй байх сvv­лийн 15 жилд єрнийн судалгаа шинжилгээ, хайгуул, тэр бай­ту­гай олзворлолт орж ирэн вакуумыг дvvргэсэн байлаа. Оросууд зайгvй болжээ. Гол­лох гадаад хэл нь орос биш англи болсон байна.

Тvvхий эдийн vнийн єсєл­тийн буянаар ядуу Орос орон ч гэнэт баяжлаа. Мєнгєн дvнгээр дэлхийн хамгийн том арван эдийн засагт Орос орж ирэв. Оросын олигархи ком­па­ниуд дэгжин дэвшиж хvрээ­гээ тэлэх нь тэр. Гэвч тэд гадагш бизнесийн хvрээгээ тэлэхэд нь єрнєд зай гаргаж єгєхгvй байлаа. Хvйтэн дай­наас хойш сvрхий газар авсан Оросын хар бизнесийг ерєн­хий­дєє шахсан ба Путины бодлогоос болж улс тєрийн шалтгаанаар Оросын бизне­сийн хvрээ тэлэлт хязгаар­лагд­мал юм. Гэтэл нєгєє та­лаас тэдний Хятадтай хийж буй эдийн засгийн харилцаа маш огцом єсч байна. 2000 онд хоёр талын бараа солил­цоо ердєє гурван тэрбум дол­лар байсан бол таван жилийн дотор 10 дахин нэмэгджээ. Орос Хята­дын завсар орших асар их тvvхий эдийн нєєцтэй Монгол нь Хятадтай бизнесээ єргєт­гєх чухал тулгуур цэг учир оросууд бараг хориод жилийн дараагаас Монголыг дахин сонирхож эхэллээ.

Ердєє 2-3 жилийн дотор Оросын Ерєнхийлєгч, Ерєн­хий сайд болон орлогчид, сайд нар Монголд дараалан айлчиллаа. Мэдээж араасаа олигархи том компаниудаа дагуулна. Харамсалтай нь монголчууд ч бас Оросыг мартчихсан аж. Тэднийг урь­дын ах дvv гэхээсээ мафи гэж харна, тэр нь ч бас оргvй зvйл биш аж. Монголын тvv­хий эдэд нэвтрэх гэсэн удаа да­раагийн оролдлого амжилт­гvйгээр дууссан тєдийгvй мон­голчуудын зvгээс ихэнх­дээ басамжлал, vл итгэл дагалдаж байлаа. Энэ нь Монгол Оро­сын хил дээр орших мєнгєний дунд зэргийн орд дээр хурц илэрлээ олсон юм. Олон жи­лийн тvvхтэй Зєвлєлт Мон­голын хамтар­сан компанийн лицензтэй энэ ордын 25 хувь Монголд ногдож байлаа. Ийм харь­цаанд монголчууд дургvйц­сэн тул удтал хэ­лэлцэж байж харьцааг 50:50 болгосон бо­ловч Монголын парламент зєвшєєрсєнгvй. Арга нь ба­рагдсан Оросын Ерєнхий сайд Фрадков мон­голчуудыг “бухал сахисан нохой” гэж нэрлэлээ. Уг мєнгє­ний орд оросуудад ач хол­богдлоор тєдий их биш боловч энэ нь Орос Монголын эдийн засгийн харилцааг сэргээхэд бэлгэ­дэл утгаараа илvv чухал байсан юм. Тэд эндээс цааш­лан бvтээгдэхvvн нь Хятадын зах зээлд борлогдох учиртай нvvрс, цагаан тугалга, жонш, уран, зэс, молибденд хvрч тодорхой хувийг эзэмш­сэ­нээр єнєєдєр хамгийн их нєєцтэй болоод байгаа Хята­дын валю­тын сангаас “хишиг” хvртэх зорилготой. Оросын бизне­сийн хvрээгээ тэлэх хамгийн оновчтой, хvртээл­тэй, ирээ­дvйтэй зах зээл бол Хятад, Энэтхэг хоёр юм.

Монголын ашигт малт­мал, уул уурхайн салбарт єрнє­дийнхєн ноёлоод зай завсар гаргаж єгєхгvй байлаа. Иймээс єрнєдийг Монголоос хєєж гаргаж байж л зай гаргаж болно. Угаасаа хятадуудад дургvй монголчууд орос, хя­тад гэсэн хоёр сонголтоос эргэлзээгvй Оросыг сонгоно. Гэнэт их мєнгє харсан мон­гол­чууд ч хармын сэтгэлдээ хєтлєгдєн “алаагvй баавгайн арьсыг” хэнтэй ч хуваал­цахгvй гэх болов. Алсан баав­гайн арьсыг ч баавгайнаас нь харамлаж эхлэв. Орос, Мон­голын хамтарсан зэсийн vйлд­­вэрийн бvтээгдэхvvн дээр гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвар гэнэдvvлэн тавилаа. Харин оросууд эн­дээс харам­сахуйц их мєнгє алдаж буй боловч огт эсэр­гvvцэл vзvv­лэлгvй хэлээ хазаад єнгєрлєє. Учир нь энэ нь ямар ч геопо­литикийн алсын зорил­гогvй єрнийн компаниудыг Монголоос vр­гээн хєєж гаргах том шалтаг мєнєєс мєн.

Vнэхээр ч энэ татвар болон уул уурхайн либерал хуулиа гэнэт єєрчилснєєс нь болоод Монголд vйл ажилла­гаа эхлэх гэж байсан болон дєнгєж эхэлж байсан олон компанийг орхин гарахаас єєр аргагvй болгосон юм. Англогоулд мэтийн том ком­па­ниуд эгшин зуур Монголоос гарч одлоо. Батумайнинг зэрэг компани ордоо оросуу­дад зараад зугтав. Мундахгvй их хєрєнгє нэгэнт оруулсан компаниуд єєрийн эрхгvй vлдсэн боловч нэмж хєрєнгє оруулахаас айж бараг консер­вацийн байдалд орлоо. Энэ том зорилтыг монголчуудын єєрсдийнх нь