LUB NPE HMOOB
By Dr. Neejzoo T. Yaj
Published Friday, March 17, 2006
Tus ntawv Suav 苗 no nyeem hais tias “Miao”. Nws yog tus ntawv cim txog haiv neeg Hmoob. Tus kws txuj Hmoob-Suav, Kuam Chij Tsab, piav tias tus npe ntawv Suav no muaj ob lub cim nyob uake rau hauv. Lub cim hauv qab yog cim qhia txog thaj liaj. Hos lub cim saum toj yog cim qhia txog ob tug yub nplej. Muab ob lub cim no coj los sib txis thiaj nyeem hais tias 苗 (“Miao”) los yog txhais tau tias “Hmoob”.
Tus kws txuj Hmoob-Suav, Zooj Tsheej Vwj, ho piav tias yog yuav hais ces tus npe ntawv Sauv no cim tias Hmoob yog tub liaj tub teb los sis tub qoob tub loo. Hmoob yog cov neeg xub xub cog nplej nyob rau Suav Teb yav ntuj 5000 xyoo dhau los thaum ntxov ub. Hmoob yog cov xub tau mov nplej noj. Yog li ntawd Suav thiaj pheej npaj rog tuaj tua Hmoob, txeeb Hmoob liaj Hmoob teb ua ntu zus ces txog thaum kawg Hmoob thiaj li swb liaj ia teb chaws rau Suav tag.
Niaj hnub no peb cov poj niam Hmoob Los Tsuas thiab USA tseem coj daim phiaj muaj ob tug kaus suab nyob ob sab thiab hauv lub plawv phiaj txaug ua tus khaub lig. Peb Hmoob daim phiaj coj nrog lub xauv yog tus npe ntawv cim txog peb haiv neeg Hmoob kom peb nco ntsoov tias peb yog neeg noj mov. “Miao” yog Suav lo lus qhia tias peb yog neeg muaj mov noj. Peb ib txhia kwvtij Hmoob kuj xav tias lo lus “Miao” no yog peb lo lus “Mov” ntag, tabsis yog Suav hais tsis meej xwb. Yog tsis yog li ntawd ua cas Suav yuav lam sau tus npe ntawv no cim hais tias yog thaj liaj thiab yub nplej?
Tseeb kawg, peb Hmoob yeej yog ib haiv neeg ua liaj ua teb tsis hais tej poj koob yawm txwv yav ntuj thaum ntxov ub los yog niaj hnub nim no. Nyob rau Suav Teb, Los Tsuas Teb, Nyab laj Teb, Thaib Teb, peb tsoom Hmoob yeej tseem txawj ua liaj ua teb npleg. Sawvdaws tseem niaj hnub noj mov.
Yog muab ua twb zoo ntsia ces qhia tau tias ua ntej ib haiv neeg twg yuav muaj kev vam meej mas haiv neeg ntawd yuavtsum muaj noj muaj haus. Txoj kev muaj noj muaj haus thiaj pub tau lub sijhawm rau leej tib neeg los xav tswvyim txhim kho nws lub neej los sis nws haiv neeg. Thaum coob leej tau noj tau haus thiab muaj caij los xav thiaj xav tawm tau tej tswvyim zoo thiab thiaj muab teeb tum kom muaj hauv paus hauv ntsis, muaj cim muaj quag, thiaj hais tau tias tej tswvyim ntawd tseem ceeb thiab thiaj muab khaws coj khaws siv ua txoj kab txoj kev rau ib haiv neeg coj ua neej. Thaum ntawd thiaj ho muab qhia hais tias tej kab ke coj noj coj ua ntawd yog haiv neeg ntawd li txujci.
Peb poj koob yawm txwv txoj kev muaj noj muaj haus 5000 xyoo dhau los thiaj teeb tum tau peb Hmoob tej kab tshoob kev kos, kev ua dab ua qhua, zaj tshoob txiv xaiv, kwv txhiaj lus taum, paj qeeg suab ncas, suab puab suab xyu, suab nplooj suab raj, paj ntaub quas sev, tsoos hnav tsoos npua, taum paj zaub tsuag, thiab ntau ntau yam rau peb tau coj tau siv thiab tau noj tau haus txog niaj hnub nim no. Yog li no thiaj tsimnyog peb tsoom Hmoob sawvdaws yuavtsum nco ntsoov tias Hmoob yog neeg noj mov. Peb ua dabtsi los thov ua txoj zoo xwb xwv peb lub koob lub npe thiaj tsim txiaj nto moo lawm yav tom ntej.
-------------------------------------------------------------------------------------------
Kos txoj kab ntawm cov lus nug mus rau cov lus teb
Cov Lus Nug
Npe nrov ncha mus deb
Chaw teev dej zoo cog nplej
Mov nyoos
Hmoob yam qav tsis rau ntsev
Hmoob li teej tug
Cov paj ntaub poj niam Hmoob sia ntawm duav
Txhuv siav
Yam yus xav tau tawm hauv nruab siab tuaj
Hmoob hu cov nkauj no thaum sib yuav
Hmoob hais cov zaj nkauj no thaum muaj ntees ploj ntees tuag
Suab seev kho siab
Kev coj zoo thiab muaj nqis
Cov Lus Teb
NTOMOO
THAJLIAJ
TXHUV
ZAUBTSUAG
TXUJCI
QUASSEV
MOV
TSWVYIM
ZAJTSHOOB
TXIVXAIV
KWVTXHIAJ
TSIMTXIAJ
* Cov lus teb yuav tshwm tsaab ntawv tom ntej
--------------------------------------------------------------------------------------------
Dr. Neejzoo T. Yaj yog ib tug kws sau ntawv txog Hmoob Keeb Kwm thiab Txujci. Nws yog ib tug kws sau ntawv nyob rau hauv lub Koom Haum Haiv Hmoob thiab luam phau ntawv “Haiv Hmoob” lub caij nyoog 20 xyoo dhau los lawm. Nws kuj yog ib tug xibhwb qhia Livxwm Amelikas, Liaj Ia Ntiaj Teb nyob rau hauv tsev kawm ntawv nroog Minneapolis, xeev Minnesota, USA tau 25 lub xyoo (1980-2005). Nws kawm tiav nws daim ntawv povthawj Ed.D. ntawm St. Thomas University, hauv nroog St. Paul, xeev Minnesota xyoo 2002. Tam sim no nws tswj ib lub chaw ua dej num pab tu cov neeg laus thiab cov neeg tsis taus nyob rau hauv lawv vaj lawv tsev. Nws xav kom sawvdaws txawj hais lus Hmoob thiab txawj nyeem txawj sau ntawv Hmoob, nws thiaj los pab sau ntawv Hmoob txhawb tsab ntawv xovxwm Hmong Today.
